شماره تلفن تماس با ما

051-34227301

 

My title

خرس سیاه

خرس سیاه

(بلوچي: مَم / هرس) 

مشخصات: جثه كوچك‌تر از خرس قهوه‌اي، گوش‌ها به نسبت بزرگ، موها بلند و به رنگ سياه است. در وسط سينه لكه سفيدي به شكل 7 وجود دارد (نمونه‌هايي با رنگ قهوه‌اي متمايل به قرمز يا كاملاً قهوه‌اي مشاهده شده است).
اندازه‌ها: طول سر و تنه 120 تا 180 سانتي‌متر، دم 7 تا 10 سانتي‌متر، ارتفاع 90 سانتي‌متر، وزن 50 تا 170 كيلوگرم.
زيستگاه: مناطق كوهستاني و جنگلي جنوب كرمان، رويشگاه‌هاي پراكنده درختچة داز و زيتون واقع در بلوچستان و هرمزگان.
پراكندگي: از مناطق مرزي بلوچستان ايران با پاكستان تا ميناب و جيرفت پراكندگي دارد. مناطق كوهستاني زابلي، نيك‌شهر و رشته‌كوه بيرك واقع در بلوچستان، كوه‌هاي بشاگرد و رودان در هرمزگان، مناطق كوهستاني ده‌بكري جبال بارز، دلفارد، بحر آسمان و كهنوج واقع در جنوب كرمان از مهم‌ترين مناطق زندگي اين حيوان است.
پراكنش جهاني:‌ پاكستان تا ژاپن، تايلند و جنوب شرقي سيبري.
 

عادات: شبگرد است. معمولاً در اواخر غروب از لانه بيرون مي‌آيد و قبل از روشن شدن هوا دوباره به لانه برمي‌گردد، به نحو بسيار ماهرانه‌اي از درخت بالا مي‌رود. به صورت انفرادي زندگي مي‌كند. در غارها يا حفره‌هايي كه در اثر ريختن صخره‌ها به وجود آمده است لانه مي‌سازد. حالت تهاجمي اين خرس بيشتر از خرس قهوه‌اي است. در ايران به احتمال زياد خواب زمستاني ندارد ولي در مناطقي مانند سيبري چهار تا پنج ماه به خواب زمستاني فرو مي‌رود. 

غذا: اغب از مواد گياهي نظير ميوه و جوانه تغذيه مي‌كند. بيشتر از ساير خرس‌ها به بالاي درخت مي‌رود. در اكثر مناطق كم ارتفاع بلوچستان كه درختان داز (شبيه نخل زينتي هستند) فراوان است، مشاهده مي‌شود از ميوه و جوانه انتهايي آن كه نرم و مغذي است تغذيه مي‌كند. در مناطق كوهستاني مرتفع مانند كوه بيرك و جبال بارز غذاي خرس‌هاي سياه غالباً بادام وحشي، انجير، زيتون و ساير ميوه‌ها نظير زردآلو است. خرس سياه علاوه بر مواد گياهي، از مواد حيواني نظير حشرات، مهره‌داران كوچك، نوزاد پستانداران و گاهي دام اهلي تغذيه مي‌كند. در منطقه سرباز تعداد هشت رأس گوسفند كه در يك شب توسط خرس سياه كشته شده بودند مشاهده شد. خرس سياه گاهي اوقات به نخلستان‌ها دستبرد مي‌زند و خساراتي وارد مي‌سازد. در مناطق شهرستان نيك‌شهر خرس‌ها براي خوردن خرما از درختان نخلي كه حدود 15 متر ارتفاع داشتند، بالا رفته بودند. در اطراف رودخانه كاجو در سرگين چند خرس مقدار زيادي پوست خرچنگ رودخانه‌اي و بال‌هاي قاب‌بالان مشاهده شد. خرس سياه معمولاً براي خوردن غذا هر شب كيلومترها راه را طي كرده، صبح زود به لانه مراجعت مي‌كند.
 

توليدمثل: از توليدمثل خرس سياه اطلاع زيادي در دست نيست ولي معمولاً جفت‌گيري در اواخر تابستان انجام مي‌گيرد و پس از حدود هفت ماه معمولاً تعداد دو بچه مي‌زايد. چشم‌ها بعد از يك هفته باز مي‌شوند. سه ماه و نيم شير مي‌خورند و تا دو يا سه سالگي با مادر مي‌مانند. گاهي اوقات مادر با دو سري بچه مشاهده مي‌شود. طول عمر حدود 25 سال است. 

وضعيت فعلي: خرس سياه از قدرت تطابق خوبي با محيط‌ها و غذاهاي مختلف برخوردار است، ولي به علت قابل دسترس بودن مخفيگاه اين حيوان، شكارچيان به آساني آن را مي‌يابند و از بين مي‌برند. همه ساله تعدادي بچه خرس كه بري خوردن خرما به بالاي نخل‌ها مي‌روند توسط روستاييان دستگير و يا كشته مي‌شوند. در حال حاضر در اكثر مناطق جنگلي جبال بارز و دلفارد نسل آن رو به انقراض است و در ساير مناطق نيز كاهش نسبي جمعيت مشاهده مي‌شود. در بررسي كه توسط مؤلف در خرداد 1384 از رشته‌كوه آب‌بند واقع در شهرستان نيك‌شهر انجام گرفت، آثار تازه به جاي مانده از حداقل پنج قلاده خرس مشاهده شد كه آمار اميدواركننده‌اي است. در اوايل سال 1385 نيز يك قلاده خرس نر بالغ در جاده كرمان جيرفت 15 كيلومتر بعد از سه راهي دارزين با اتومبيل تصادف نموده و كشته شد. همچنين در ارديبهشت ماه 1386 در منطقه نيك‌شهر يك توله خرس كه تازه چشمانش باز شده بود توسط اهالي به اداره محيط زيست نيك‌شهر تحويل داده شد كه به باغ‌وحش چاه نيمه زابل انتقال يافت. در منطقه كهنوج نيز در دو ساله اخير دو قلاده خرس سياه به علت تصادف با اتومبيل كشته شده‌اند. در سال 1387 نيز در منطقة ده بكري كرمان يك قلاده خرس سياه توسط هادي فهيمي و حسين يوسفي مشاهده شد و براي نخستين بار در طبيعت از آن فيلم تهيه گرديد.

 خرس سیاه آسیایی (هیمالیا) با نام علمی (ursus thibetanus)متعلق به خانواده ursidae   گونه ای است با جثه متوسط در بین گونه های دیگر خرس ها .وطول بدن این جانور با توجه به شرایط محیطی و نوع تغذیه ای که انجام میدهد متغیر است و از 130 تا 180 سانتی متر میباشد . وزن خرس سیاه در منابع مختلف متفاوت ارائه شده است . برای نر های بالغ 160-90 کیلوگرم وبرای ماده ها 130 تا 70 کیلوگرم که البته به نوع تغذیه خرس ها و شرایط محیطی  بستگی دارد . وزن توله خرس ها بین 5 تا 30 کیلوگرم  متفاوت است . اما به طور متوسط در حدود 10 کیلوگرم وزن دارند . دم آن بسیار کوتاه و حدود 7 الی 10 سانتیمتر بوده و از دور به زحمت دیده میشود. ارتفاع بدن جانور نیز به حدود 90 سانتیمتر میرسد. چشمها ریز و نزدیک به هم هستند و موهای بدن آن بلند است . نام محلی خرس سیاه آسیایی با توجه به جثه بزرگی که دارد به نام محلی مم شناخته می شود .شکل ظاهری بدن خرس سیاه شبیه خرس قهوه ای است. ولی ترکیب بدنی آن سبکتر و ظریفتر است دست و پاهای این جانور دارای 5 انگشت با ناخن های تیز و قوس دار میباشد که این مسئله کمک میکند تا خرس بتواند   براحتی از تنه درختان و صخره های صعب العبور  بالا برود . از مشخصات بارز این جانور وجود لکه سفید رنگ به شکل 7 و هلال مانند  روی سینه اش میباشد . گوش های این جانور بیضی شکل و بلند و پا هایش لاغرتر و بلندتر و بخش جلویی بدن از بخش عقبی قوی تر است بدلیل کوتاه بودن دستها نسبت به پاها سرعت حرکت این جانور در سرازیری کمتر از حرکت در سربالایی است حس بویایی این جانور بسیار قوی تر از حس شنوایی و بینایی آنها ست.

 تولید و مثل : خرس سیاه در سن 3 -4 سالگی به بلوغ جنسی میرسد و زادآوری را شروع می کند البته تا زمانیکه توله ها با مادر زندگی می کنند جنس ماده تمایلی به آمیزش ندارد جفت گیری عموما در اواسط فصل تابستان شروع می شود در این مدت نر و ماده چند روز با هم زندگی می کنند طول دوره بارداری خرس سیاه متفاوت است ولی معمولا 7 – 8 ماه طول می کشد. و فصل زایمان در اواخر زمستان صورت می گیرد و غالبا دو قلوزا هستند توله ها در بدوتولد بسیار کوچک و نارس هستند و حدود 500 گرم وزن دارند  وفاقد مو وصورتی رننگند ، وتا یک ماه چشم هایشان بسته است وبسیار آسیب پذیر هستند . دوره شیر خوارگی توله خرس در حدود 6 ماه طول می کشد. توله ها تا دو سالگی وابسته به مادر هستند وبا توجه به اینکه مهارت لازم را در سال  اول زندگی برای گریز ومقابله با دشمن ندارند ، نیاز به حمایت بیشتر توسط خرس مادر را دارند ، خرس ها معمولا" هر دو سال یک بار زاد آوری می کنند .به شرطی که بچه های همان سال تلف نشده و از بین نرفته باشند در غیر این صورت میتوانند همان سال نیز جفتگیری نموده و باردار شوند  ومتوسط طول عمر این حیوان در حدود 30 سال میباشد . با توجه به این مسایل می توان دریافت که این جانور دارای استراتژی تولید ومثل مطلوبی نبوده واین مسئله باعث به خطر افتادن نسل این حیوان شده است .

 پراکنش جهانی خرس سیاه آسیایی : پراکنش این گونه در سطح وسیعی از قاره آسیاه گزارش شده است . وعمدتا" جنوب وجنوب شرق آسیاه وشرق آسیاه را شامل میشود . این گونه در نواحی کوهستانی جنوب شرقی ایران ، پاکستان ، افغانستان ، شمال هندوستان ، نپال ،بوتان ، چین ، لائوس ، تایلند ، کامبوج ، وویتنام هم دیده شده است . حتی به صورت موردی در تایوان هم گزارش شده است . اخیرا" با توجه به مطالعات صورت گرفته ، چهار زیر گونه از این جانور در سطح قاره آسیاه مشخص گردیده است . وزیر گونه ای که در ایران زیست می کند. ursus   thibetanus gedrosianus میباشد.

 پراکنش در ایران: پراکنش این جانور در کشور ایران محدود به مناطق جنوب شرق شامل استان های کرمان ، هرمزگان وسیستان وبلوچستان است . در استان کرمان درمناطقی از شهرستان های جیرفت وکهنوج گزارش شده است . ودر استان هرمزگان هم در مناطقی از ارتفاعات بشاگرد گزارش شده است ولی در استان سیستان وبلوچستان از پراکنش بیشتری برخوردار است . ودر ارتفاعات شهرستان نیکشهر ، چابهار ، سرباز، کوه بیرک سراوان ، خاش ، وبزمان ایرانشهر گزارش مشاهده خرس در سالهای گذشته اعلام شده است . بیشترین جمعیت این گونه در سالهای اخیر در شهرستان نیکشهر گزارش شده است .

 زیستگاه وشرایط اقلیمی: انتخاب محل در زیستگاه و یا  نحوه استفاده از آن ارتباط مستقیمی با آب ، پوشش گیاهی ، پناهگاه ، امنیت ، منابع غذایی و توزیع جوامع انسانی در منطقه دارد. خرس سیاه در بلوچستان در مناطقی که پوشش گیاهی داز و خرما دارد ، مستقر ند و شرایط اقلیمی رابطه مستقیمی با محل زیست این گونه در سطح منطقه دارد . یعنی خرس ها در طول سال با توجه به شرایط محیطی در مناطق مختلفی به زندگی و استراحت می پردازند . در منطقه نیکشهر . خرس ها از اواسط اسفند تا اواخر خرداد ماه که هوا گرم میباشد . مناطقی را برای استراحت روزانه انتخاب می کند که خنک تر باشد. در این موقع از سال بیشتر در ارتفاعات بالاتر و در لانه هایی که شیب آن به سمت مغرب باشد و تا اواسط روز آفتاب به آن نقطه نمی تابد و بیشتر در داخل پوشش گیاهی که در این دره ها قرار دارد ، زیست می کنند. مهمترین دلایل وجود تعداد زیستگاه هاس خرس سیاه یا مم در سطح شهرستان نیکشهر:

 

1- بکر بودن مناطق 2- وجود منابع غذایی فراوان در منطقه میباشد . مهمترین مناطقی که در طول مطالعه خرس سیاه در این شهرستان شناسایی گردید بشرح ذیل میباشد .

1-منطقه داروکان و ارتفاعات اطراف این روستا 2- منطقه شوشین واسلام آبادومخت 3- ارتفاعات شالمال 3- ارتفاعات آبند و دره زندانی 4- ارتفاعات کوشات 5- ارتفاعات جوزدر وملوران 6- ارتفاعات کارچان 7- ارتفاعات کوه نران وکهیری 8- ارتفاعات جکان 9- ارتفاعات روستای تواران وچاهان وهمچنین ارتفاعات رمش در بخش فنوج .که بیشتر این زیستگاهها در بخش مرکزی شهرستان نیکشهر واقع شده است .

نام علمی : Ursus thibetanus

نام انگلیسی:  Black Asian Bear  

نام فارسی: خرس سیاه

 

منبع: irandeserts 

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.