شماره تلفن تماس با ما

051-34227301

 

My title

تاریخچه باغ دولت‌آباد یزد

تاریخچه باغ دولت‌آباد یزد
در یادگارهای یزد نوشته ایرج افشار آمده است که مطالعه تواریخ قدیم یزد نشان میدهد که باغهای مهم و بزرگ و زیبا از قدیمترین ایام در آنجا ساخته می‌شده و ذکر بسیاری از آنها در آن کتب موجودست. از جمله در تاریخ جدید یزد از سی باغ نام رفته ست. ولی افسوس که اثری از هیچکدام از آنها اکنون برجای نیست.
باغ دولت‌آباد یزد از نمونه باغهای بزرگ ایران است که در سال ۱۱۶۰ هجری قمری « دوره زندیه » بنا گردیده است.
 بادگیر مرتفع و زیبای آن با ارتفاع ۳۳ متر از سطح زمین بلندترین بادگیری است که تا کنون شناسایی شده است. این باغ بزرگ یکی از بنیادها و آبادانیهای محمد تقی‌خان مشهور به خان بزرگ، سرسلسله خاندان خوانین یزد و مرد مقتدر آن عهد است. او ابتدا قناتی با نام دولت آباد ایجاد کرد و سپس از آب آن قنات باغ دولت آباد را بوجود آورد. قنات تاریخی عظیم و مهم دولت‌آباد دارای قدمتی بیش از دویست سال است که از احداث پنج رشته قنات تشکیل شده است.
مولف جامع جعفری ذیل عنوان « ذکر قنات مبارکه دولت آباد یزد و ایراد وقفنامه آن از منشئات عالم ربانی آقای سید احمد اردکانی … » و پس از عبارت پردازی‌های زیاد می‌نویسد:
« . . . . . تخمیناً معادل پانصد درب باغ و مساوی دو هزار جریب زمین از آن آب شاداب است . . . . منبع و مظهر آن هر دو در بلوک مهریجرد است و . . . . . . و در ساحت نه فرسنگ زمین قمری بجهت آن آب حفر فرموده از بلوک مهریجرد و شهرت بنا فرموده، از بلوک مهریجرد به حوالی ولایت کشانیدند و در حومه شهر به زراعت رسانیدند و آسیابی در قریه محمد آباد چاهوک که واسطه میان مهریجرد و شهرت بنا فرموده، از آن آب دائر ساختند . . . . . . . بالجمله بنای قنات مزبور برچهار رشته قنات است. . . . . . رشته اول قنات مسمّی به باقر آبادست که در اصل مرغابی بود وبعد از انتقال به نواب جنت مآب خان مغفور سعید آبی بر روی کارش آمد . . . . . . . رشته دوم قنات مسمّی به مهدی آبادست . . . . . رشته سیم قنات مسمّی به... است. . . . . . . رشته چهارم نصفه از قنات قدیمه بغداد آبادست که منتقل به خود فرموده . . . . . . و این چهار رشته قنات را بر روی هم مسمّی به قنات دولت‌آباد ساخته از ساحت مهریجرد به عرصه حومه شهر چنانکه مسطور گشت جاری گردانیده و در موضع آبشاهی ربع از قنات دولت‌آباد را مفروز نموده و به اولاد فرخنده نهاد خود بخشیده‌اند و سه ربع دیگر را به حومه آورده ربعی از آن سه ربع را به ضمیمه باغ دولت‌آباد که نیز از ابنیه آن بزرگوارست با اراضی تابعه باغ مزبور وقف بر چهارده معصوم فرموده‌اند که متولی شرعی آن (نام متولی را از نسخه خطی زدوده‌اند) . . .»
مولّف جامع جعفری سپس به نقل متن وقفنامه پرداخته است و بلافاصله پس از اتمام آن توصیف عمارات مربوطه به باغ را موضوع سخن خود قرار داده و تلخیص آن بدین صورت است:
« یکی دیگر از بناهای نزهت انتمای آن بزرگوار باغ دولت‌آبادست که متصل به دروازه چهارمنار و خارج شهر واقع است و از آب قنات دولت‌آباد مشروب می‌شود . . . فضای باغ به حسب طول به بسط . . . . و به حسب عرض . . . و در سمت شرقی عمارتی به طرح هشت . . . . طرح‌ریزی کرده‌اند . . . . حیاض حوضخانه‌ها هشتی طرحش . . . . . آب حوض فلک را . . . . . . برباد داده و اعجوبه بادگیر عیوق طرحش . . . . . راه آمد شد با کیوان گشاده . . . . . مقابل آن عمارت در سمت غربی که بدایت باغ است طرح عمارت دیگر ریخته‌اند. . . . . » « یادگارهای یزد ایرج افشار »
باغ دولت‌آباد پس از محمدتقی‌خان رو به ویرانی رفت و اگر چه دوباره مورد مرمت قرار گرفت ولی هیچگاه به روزگاران آبادانی و دلگشایی عهدخان بزرگ نرسید.
عملیات مرمت و بازسازی باغ دولت‌آباد از سال ۱۳۴۸ توسط دفتر فنی سازمان ملی حفاظت آثار باستانی آغاز و تا سال ۱۳۶۱ ادامه داشته است. بخشهایی از مجموعه که مورد مرمت قرار گرفت عبارتند از: عمارت تالار آیینه، عمارت مستخدمین، آشپزخانه‌ها، عمارت تهرانی، قسمت ساباط و آب انبار عمارت حرمخانه، عمارت بادگیر و عمارت سرو عمارت بهشت آیین، همچنین در فاصله سالهای ۱۳۵۵ تا ۱۳۶۱ عملیات باغسازی و محوطه‌سازی در این باغ تاریخی صورت پذیرفت. باغ دولت‌آباد یزد در تاریخ ۲۳/۱۲/۱۳۴۶ به شماره ۷۷۴ در ردیف آثار ملی کشور قرار گرفت.
از سال ۱۳۴۸ تا ۱۳۶۴ وزارت فرهنگ و هنر این باغ را از اداره‌ی اوقاف اجاره نموده و در اختیار دفتر حفاظت آثار باستانی کشور قرار دارد. در حال حاضر باغ در اختیار متولی موقوفه قرار دارد.
دسته ها: ایرانگردییزد

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.