شماره تلفن تماس با ما

051-34225776

 

My title

ارمنیان ایران

ارمنیان ایران
روابط ایرانیان و ارمنیان از هزاره اول پیش از میلاد آغاز می شود. ایرانیان و ارمنیان در هزاره اول پیش از میلاد نخستین خاستگاه اقوام آریایی به حرکت در آمدند، ارمنیان چون به سرزمینی رسیدند که بعدا ارمنستان نامیده شد، در آن سرزمین ساکن شدند، و ایرانیان به سوی جنوب به حرکت خود ادامه دادند و به ایران زمین رسیدند.
در این کوچ بزرگ ایرانیان و ارمنیان مدت دویست سال در جوار یکدیگر زیستند، سرزمین ارمنستان ادامه فلات ایران زمین است، زبان ارمنی یکی از شاخه های مستقل زبان هند اروپایی است ولی با زبان فارسی پیوندی ناگسستنی دارد. تعداد کثیری از نامه های ارمنیان مانند آرشام (نام نیای داریوش هخامنشی) سورن، گارن، آرشاک، نام های هخامنشی و اشکانی است که ارمنیان با نهادن این نام ها بر فرزندان خود در حفظ و نگهداری آنها پایمردی کرده اند و هم اکنون نیز از این نام استفاده می کنند.
تا پایان روزگار اشکانیان، ایزدان واحدی مورد پرستش ایرانیان و ارمنیان بود، هر دو دین واحدی داشتند. جشن های ایران باستان و ارمنستان باستان مشابه هم است و کوچکترین تفاوتی با یکدیگر ندارند.
گاه شماری ارمنستان باستان همانند گاه شماری ایران باستان عبارت از دوازده ماه سی روز بود که پنج روز مانده (خمسه مسترقه) را ایرانیان به آخر ماه هشتم و ارمنیان به آخر ماه دوازدهم می افزودند.هر روز از روزهای ماه های ارمنیان همانند ایرانیان نام خاصی داشت، داستان ها و افسانه ها و باورهای ایرانیان و ارمنیان شباهت بسیار با یکدیگر دارند و از هم متاثر شده اند، هیچ قوم و ملتی به اندازه ارمنیان با ایرانیان نزدیک نمی باشند، در حقیقت ایرانیان و ارمنیان دو برادر هم نژاد و هم خون می باشند که از یک دیگر آگاهی چندانی ندارند.
به نوشته موسی خورنی پدر تاریخ ارمنیان (سده پنجم میلادی) پادشاه ماد (وارباکس)، (هوخشتره) به بارویر ونیس قوم ارمنیان وعده تاج و تخت داد. و او را با خود متحد کرد، (بارویر) در فتح نینوا پایتخت آشور (۶۱۲ پ.م) پادشاه ماد را یاری داد پس از نابودی آشور به پاس این خدمت، پادشاه ماد (بارویر) را به پادشاهی ارمنستان برگزید. پس از پیروزی کوروش هخامنشی بر دولت ماد ارمنیان در ایران هخامنشی جایگاه ویژه ای یافتند.
پس از پارس ها و مادها سومین جایگاه را ارمنیان داشتنند. فرماهندهی سپاه هخامنشیان به جز پارس ها و مادها به سایر اقوام تابع امپراتوری هخامنشی محول نمی گردید، ولی ارمنیان از این قاعده مستثنی بودند به استناد کتیبه بیستون (۴۸۰ پ.م.) ارمنیان فرماندهی سپاهیان ایران را داشتند و در شورش ارمنستان «دادارشی» سردار ارمنی داریوش هخامنشی فرماندهی سپاهیان را به عهده داشت. در حمله اسکندر مقدونی به ایران زمین، جناحین راست و چپ سپاه ایران را سپاهیان ارمنی به فرماندهی سرداران ارمنی تشکیل می دادند.
فرمانده جناح راست یرواند (داماد شاهنشاه هخامنشی) و فرمانده جناح چپ میترا اوستس بود. پس از پیروزی مقدونیان، یرواند در ارمنستان ادعای استقلال کرد و به سلطنت پرداخت، خاندان یرواندیان که بر ارمنستان فرمان می راندند، سیاست ضد سلوکی داشتند و تا حدودی توانستند استقلال ارمنستان را حفظ کنند. در سال ۱۸۹ پیش از میلاد «آرتاشس» اول که منسوب به خاندان یرواندیان بود بر تخت سلطنت ارمنستان جلوس کرد و ارمنستان را به عظمت و قدرت رساند.
(تیگران) دوم (۹۵ – ۵۵ پیش از میلاد) نواده آرتاشس که در تاریخ ارمنیان به تیگران کبیر اشتهار دارد به توسعه سرزمین های متصرفی پرداخت و حدود ارمنستان را از شمال به اران، از شرق به دریای خزر، از جنوب تا نزدیک فلسطین و از غرب به دریای مدیترانه رساند. روابط ایرانیان و ارمنیان در روزگار اشکانیان بسیار صمیمانه تر و نزدیک تر شد. در دهه ششم سده اول میلادی بلاش اشکانی برادر خود، تیرداد را به سلطنت ارمنستان منصوب کرد، تیرداد بنیانگذار سلسله اشکانیان در ارمنستان شد و یک شاخه از سلاطین اشکانی نزدیک به چهار صد سال در ارمنستان سلطنت کردند، در سال ۴۲۸ م. سلسله اشکانیان در ارمنستان منقرض شد، امیران ارمنستان به اطاعت دولت ساسانی در آمدند. یزدگرد دوم در سال ۴۴۷ م. فرمانی صادر کرد که در ارمنستان سرشماری به عمل آید.
پس از سرشماری مالیات سنگینی بر مناطق آباد و بایر وضع کرد سپس دستور داد ارمنیان پیرو دین زرتشت گردند. شورای امیران ارمنستان تشکیل شد و هم پیمان شدند که تسلیم خواست یزدگرد ساسانی نشوند. ظهر روز ۲۴ ماه مه ۴۵۱ م. دردشت ماکو نبرد خونینی بین ارمنیان به فرماندهی وارتان مامیگرنیان با سپاهیان یزدگرد در گرفت، وارتان مامیگرنیان، سپهسالار ارمنیان همراه با یک هزار و سی و شش تن از سپاهیان و سرداران ارمنی در جنگ کشته شدند، شبانگاه که دو سپاه از یکدیگر جدا شدند، نیروهای ارمنی صحنه کارزار را ترک گفتند، سپاه ساسانی بدون اخذ نتیجه بازگشت، فیروز شاهنشاه ساسانی در ۴۶۰ م. مجددا در صدد زرتشتی کردن ارمنیان برآمد.
ارمنیان دوباره شورش کردند و سپاهیان فیروز را در نزدیکی روستای «آگور» به سختی شکست دادند، پافشاری پادشاهان ساسانی برای تغییر دین ارمنیان باعث گردید، که ارمنیان و ایرانیان که دو برادر هم نژاد و هم خون بودند از یکدیگر فاصله بگیرند. در سده اول میلادی را گروه زیادی از ارمنیان ساکن آذربایجان بودند، تاتووس مقدس یکی از حواریون حضرت مسیح که برای تعمید دادن ارمنیان به آن خطه رفته بود، پس از شهادت در جنوب ماکو به خاک سپرده شد. وجود تعداد بسیاری کلیساهای کهن ارمنیان در آذربایجان، مانند : کلیسای تاتووس مقدس (سده ششم) در ماکو، استبانوس مقدس (سده هشتم میلادی) در جلفا، کلیساهای سرکیس در خوی، هرپیسمه مقدس در موژومبار (سده دوازدهم میلادی) موید سکونت ارمنیان در بخش باختری ایران زمین است.
در زمان مغولان، تعداد بسیاری از ارمنیان در سلطانیه و مراغه می زیستند، حمدالله مستوفی در نزهت القلوب، ماکو را شهری ارمنی نشین توصیف کرده که محل سکونت بزرگ کشیشان ارمنی بود. در سده شانزدهم میلادی حداقل ۵۰ سال پیش از آن که شاه عباس ارمنیان را به داخل فلات ایران کوچ دهد، گروهی از ارمنیان ساکن شیراز بودند و خانه و کلیسا و کشیش و بارانداز برای کالاهایشان داشتند. بازرگانان ارمنی از طریق بندر گمبرون با هندوستان داد و ستد می کردند و شهر شیراز یکی از پایگاه های مهم آنان بود. در ۱۹۰۲ ارمنیان ایران در سیزده شهر، ۱۲۱ روستا زندگی می کردند و دارای ۵۳ مدرسه بودند که برخی از آنها مختلط بود. ارمنیان در سراسر ایران زمین ۱۸۷ کلیسا، ۱۶۲ کشیش، ۷ دیر و دو پیشوای مذهبی یکی در تبریز و دیگری در جلفای اصفهان داشتند.
زبان ارمنی _ زبان ارمنی یکی از زبان های هندواروپایی است به سبب وجود تعداد بی شماری واژه های فارسی در زبان ارمنی پاره ای از خاورشناسان، پس از مشاهده این واژه های همانند گمان کردند زبان ارمنی، مانند زبان اوستایی و پهلوی اشکانی یکی از شعبه های زبان ایرانی است.
هوبشمان دانشمند آلمانی پس از تطبیق کلمات مترادف در زبان های فارسی و ارمنی اعلام داشت که زبان ارمنی یکی از شاخه های مستقل زبان هندواروپایی است و از رشته زبان ایرانی نمی باشد، ولی زبان های ارمنی و فارسی دارای خویشاوندی نزدیکند و بخشی از کلمات این دو زبان مشابه یکدیگرند. زبان ارمنی هنگام تکامل به سبب وجود شرایط سیاسی و فرهنگی و اقتصادی خاص، ترکیب کلمات خود را تا اندازه ای از زبان فارسی گرفته است. از یازده هزار واژه زبان ارمنی یک هزار و چهارصد و یازده واژه آن از زبان فارسی است. آثاری که از زبان پهلوی اشکانی در دسترس پژوهشگران است، اندک است .
در نتیجه آگاهی از زبان پهلوی اشکانی به واژه هایی محدود می شود که در این آثار بکار رفته است. از این رو، برای یافتن واژه های بیشتر، زبان ارمنی می تواند پژوهشگران را یاری دهد. زیرا زبان ارمنی گنجینه ای است سرشار از واژه های پهلوی. در زبان ارمنی واژه هایی وجود دارد که از زبان ایرانی وارد زبان ارمنی شده است ولی این کلمات اکنون در زبان فارسی کنونی دیده نمی شود .
زیندا کاپت (درجه افسر ایرانی) آپارهاییک (نام گروه ایرانی) Matian (نام گروه جاویدان ایرانی). همچنین در زبان ارمنی کلماتی وجود دارد که از زبان پهلوی وارد زبان ارمنی شده است. ارمنیان این کلمات را هم اکنون نیز به کار می برند ولی در زبان فارسی کنونی از کلمات دیگر بجای آنها استفاده می شود.
زبان پهلوی زبان ارمنی زبان فارسی کنونی
آپاستاک آپاستاک اسب سواری
آزد آزد اطلاع
آرژن آرژان برازنده، مناسب
آپاستان آپاستان پناه
آرماو آرماو خرما
دسپان دسپان سفیر
آزگ آزگ ملتنام های ارمنی _ در عصر هخامنشیان، خصوصا در روزگار اشکانیان، ایرانیان و ارمنیان از نام های واحدی استفاده می کردند. این نام های اصیل ایرانی تا اواخر روزگار ساسانیان نیز مورد استفاده قرار می گرفت، پس از حمله تا زیان، اندک اندک، نام های زیبای ایرانی به دست فراموشی سپرده شد ولی ارمنیان با نهادن این نام های اصیل بر فرزندان خود سبب زنده ماندن آنها شده اند. هم اکنون برخی از این نام های ایرانی برای ایرانیان نامانوس است تعدادی از این نام ها را برمی شماریم.
آرداشس _ از نام های پهلوی است به معنی با عدالت فرمانروایی کردن
آرتاباز _ در اوستا Artapana و در پهلوی Artaban به معنی پشتیبان راستی و درستی
آروسیاگ _ از نام های اشکانی است، آروسیاگ نام ستاره زهره درخشنده ترین ستاره در منظومه خورشیدی است به این ستاره در زبان پهلوی Arus و در اوستایی Aurusa گفته می شود.
آرتوش _ یعنی همیشه جاویدان _ بی مرگ
بارتو _به معنی بلند قد و قوی هیکل از اسامی اشکانی است
گارن _ از نام های اشکانی _ کارن یا قارن سردودمان خاندان قارن است.
سپهدار چون قارن گاوکان سپه کش چو شیروی شیر ژیان
نانیری _ یا نائیریکا _ واژه اوستایی است که در اوستا برای بانوان پارسای شوهر کرده به کار برده شده است.
نریمان _ نام پدر سام پهلوان ایرانی، مرکب از دو جز، نر+مانا، جزو اول به معنی مردانه و جزو دوم ماتا یا من یعنی روح _ نریمان، دارای روح مردانگی است.
یروانه _ از نام های پهلوی است به معنی سریع.
خط ارمنی _ ارمنیان تا پایان سده چهارم میلادی فاقد خط ارمنی بودند و برای نوشتن از خط یونانی و سریانی استفاده می کردند، مسروپ ها شتوتس، یکی از روحانیان طراز اول ارمنیان با حمایت ساهاگ بارتو جانلیق ارمنیان، خط ارمنی را پدید آورد، و نام خود را در تاریخ ارمنیان جاویدان ساخت و مسروپ به زبان های سریانی، یونانی و پهلوی اشکانی آشنایی کامل داشت. وی متولد سال ۳۶۰ م. در روستای «دارون» در باختر دریاچه وان بود.
مسروپ می دانست که استعفی سریانی به نام دانیال، خطی برای زبان ارمنی تهیه کرده است، ولی در عمل مشاهده کرد حروف این خط جوابگوی اصوات زبان ارمنی نیست از این رو درصدد برآمد، خود حروفی ابداع کند، با تنی چند از شاگردانش به باختر ارمنستان رفت و توانست حروفی که جوابگوی اصوات زبان ارمنی باشد، پدید آورد.
این حروف مرکب از سی و شش حرف (دو حرف بعدا به آن افزوده شد) بود. پدید آوردن خط ارمنی تحولی شگرف در فرهنگ ارمنیان پدید آورد، مسروپ صد شاگرد را با حروف مزبور آموزش داد. این گروه در تاریخ فرهنگ ارمنیان به «مترجمان بزرگ» مشهور شدند. سپس آنان را به مراکز عمده فکر و اندیشه مسیحیان مانند،ادس (اورفه)، آتن ، قسطنطنیه ، قیصریه و اسکندریه فرستاد. این گروه، مهم ترین آثار فرهنگی مسیحیت را گرد آوردند و با خود به ارمنستان بردند. یکی از نخستین کتاب هایی که به خط و زبان ارمنی نوشته شد، انجیل مقدس بود که از متن یونانی ترجمه کردند. این ترجمه سرآمد ترجمه های انجیل مقدس محسوب می شود. مسروپ ماشتوتس در ۴۴۰ م. در گذشت.
مدارس ارمنیان _ از روزگار کهن کلیساها و دیرهای ارمنیان محل آموزش نوباوگان ارمنی بود. در ایران زمین نیز ارمنیان کلاس های درس را در کلیساها و دیرها دایر کردند، از نیمه دوم سده نوزدهم میلادی، در تهران، جلفای اصفهان، تبریز و روستاهای ارمنی نشین مدارسی تاسیس شد.
مدارس تهران _ در ۱۸۶۹ م. / ۱۲۴۸ ش، ارمنیان تهران انجمنی به نام انجمن دوستداران علم و دانش تاسیس کردند، با تلاش آنان در ژانویه ۱۸۷۰ مدرسه هایگانریان در کلیسای گودرک مقدس در دروازه قزوین (میدان وحدت اسلامی کنونی) بازارچه معیر آغاز به کار کرد. همزمان میسیونرهای پروتستان آمریکایی در محله ارمنیان، مدرسه ای دایر کردند و برای جلب دانش آموزان ارمنی تحصیل در این مدرسه رایگان بود و به دانش آموزان کتاب، لوازم تحریر، لباس و کفش نیز می دادند و هفته ای دو قران پول توجیبی به هر دانش آموز پرداخت می شد.
هدف آنان از این بذل و بخشش ها تغییر دین دادن اطفال ارمنی بود که به هیچ وجه موفقیتی کسب نکردند. در سال ۱۸۸۴ م. / ۱۳۶۳ ش ارمنیان در حوالی کارخانه بلورسازی، گذر محمدحسن کر، پاتوق نایب باقر، ساختمان جدیدی به سبک مدارس اروپایی بنا کردند ساختمان مدرسه افزون بر کلاس های درس دارای یک تالار نمایش برای اجرای برنامه های تئاتر بود. اکثر آموزگاران مدرسه هایگازیان تحصیل کرده های کشورهای اروپایی خصوصا سویس بودند و از نحوه تدریس آگاهی کامل داشتند. تا سال ۱۹۰۵ کلاس های درس پسران و دختران مجزا بود ولی از آغاز سال تحصیلی ۱۹۰۶، ۱۹۰۷ اولیای دانش آموزان تصمیم گرفتند کلاس ها مختلط شود. در سال ۱۳۱۵ رضاشاه پس از ملاقات با آتاتورک دستور داد کلیه مدارس ارمنیان در سراسر ایران تعطیل شوند از سال ۱۳۲۲ مدارس ارمنیان بازگشایی شد. مدارس آذربایجان _ ارمنیان تبریز در دو محله «قلعه» و «لیل آباد» ساکن بودند، در سال ۱۸۷۳ م./ ۱۲۵۲ ش. در محله لیل آباد مدرسه ای دایر کردند. برادران تومانیان در ۱۸۷۷ م./ ۱۲۵۶ ش. در محله لیل آباد، مدرسه ای پسرانه به نام «هایگازیان» بنا کردند. سپس در جوار مدرسه هایگازیان مدرسه ای دخترانه به نام «تاماریان» ساختند، مدارس مزبور، دارای کتابخانه و تالار نمایش بودند. در تبریز نیز میسیونرهای پروتستان و کاتولیک به دخالت در امر آموزش جوانان ارمنی پرداختند.
در شهرها و روستاهای ارمنی نشین آذربایجان تعداد ۷۰ مدرسه دایر بود و نوباوگان ارمنی در این مدارس تحصیل می کردند هر کلاس حداکثر ۴۰ دانش آموز داشت. مدارس ارمنیان در جلفای اصفهان _ از ابتدای سده هفدهم میلادی پس از استقرار ارمنیان در جلفای اصفهان همانند سایر مناطق ارمنی نشین کلاس های درس در کلیساها و دیرها دایر بود. در کلیسای استپانوس مقدس در ۱۸۳۱ م./ ۱۲۱۰ ش. مدرسه ای آغاز به کار کرد. در سال ۱۸۳۳ با یاری بازرگانی به نام «گریکور سامیان، کالج «آمنا پرگیچ» در محوطه دیر مزبور دایر گردید. برنامه تحصیلی و دروسی که در این کالج تدریس می شد، طبق برنامه و روش کالج لازاریان مسکو بود این کالج تا سال ۱۸۵۳ فعالیت داشت با ورشکسته شدن تجارتخانه سامیان، کالج نیز تعطیل شد. در ۱۸۴۳م./۱۲۲۲ ش فرد نیکوکاری به نام آبکاریان مدرسه ای سه طبقه در جلفای اصفهان ساخت. اسقف اعظم گریگوریس هوهانسیان پیشوای مذهبی ارمنیان جلفا در ۱۸۸۰م./۱۲۵۹ش. مدرسه ای سه طبقه در محله چهارسو جلفا بنا کرد.
با کمک مالی خانم «وار واره کانانیان» در جوار دیر کاتارینای مقدس در ۱۹۰۳م./۱۲۸۲ش. به یادبود همسرش «گوورک کانانیان» که مدت ها مدیر کالج لازاریان در شهر مسکو بود مدرسه ای ساخته شد. در ۱۹۰۵م./۱۲۸۴ش. هیات امنای مدارس ارمنیان جلفا تصمیم گرفت هنرستان صنعتی برای دانش آموزان ارمنی ایجاد کند. از ماه اکتبر سال مزبور هنرستان صنعتی آغاز به کار کرد. اولین حرفه ای که در هنرستان آموخته می شد، کفاشی بود، وسایل و ابزار کار را فراهم کرده و استاد کار استخدام کردند و رشته های آهنگری و خراطی نیز در هنرستان دایر شد. مدارس روستانشینان ارمنی _ روستاییان ارمنی توجه خاصی به تحصیل فرزندان خود داشتند، و در روستاهای ارمنی نشین آذربایجان، فریدن، چارمحال و بختیاری و سلطان آباد (اراک کنونی) مدارسی دایر کرده بودند، آموزگاران مدارس آذربایجان از تبریز و سلمان و مدارس حوزه اصفهان از جلفای اصفهان اعزام می شدند حقوق سالیانه آموزگاران در یکصد سال پیش در حدود ۳۰۰ قران بود، بعضی از روستاها، کتابخانه نیز داشتند و روستاهای نزدیک به آنها از کتاب های کتابخانه استفاده می کردند.

آندرانیک هویان

برچسب ها: ایرانارمن
دسته ها: ایرانگردی

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.